Σπήλαιο Μελιδονίου

Ο Γεροντόσπηλιος, όπως λέγεται κι αλλιώς, παρουσιάζει ενδιαφέρον εξαιτίας των αρχαιολογικών του ευρημάτων. Επίσης, το σπήλαιο έχει διαδραματίσει ένα τραγικό ρόλο στην ιστορία της επανάστασης των Κρητών κατά των Τούρκων.

Ιστορία

Αρχαίοι Χρόνοι

Από την έως τώρα αξιολόγηση των ανασκαφικών δεδομένων προκύπτει ότι η χρήση του σπηλαίου ήταν αδιάλειπτη από την ύστερη Νεολιθική περίοδο μέχρι και τα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια. Πολλά από τα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ρεθύμνου.

Αν και αρχικά το σπήλαιο χρησιμοποιήθηκε ως χώρος εγκατάστασης (το 1928 εντοπίστηκαν νεολιθικά εργαλεία), κατά την μεσομινωική περίοδο (2100 - 1600 π.Χ.) μετατράπηκε σε χώρο λατρείας (το 1940 βρέθηκε σε λαθρανασκαφή χάλκινος πέλεκυς).

Φαίνεται ότι κατά τη Μινωϊκή εποχή εδώ λατρευόταν ο μυθικός μπρούντζινος γίγαντας της Κρήτης, ο Τάλως, που είχε αναλάβει την ασφάλεια και την προστασία του νησιού από τους εχθρούς. Ο γίγαντας-ρομπότ έκανε τον γύρο της Κρήτης δύο φορές την ημέρα. Ο μύθος λέει ότι η Μήδεια έβγαλε το καρφί που έκλεινε τη μοναδική φλέβα του, με συνέπεια να χυθεί όλο το ζωτικό υγρό του, το ιχώρ, και να πεθάνει.

Κατά την δαιδαλική περίοδο (7ος αι. π.Χ.) φαίνεται ότι λατρεύτηκε γυναικεία θεότητα ενώ μία επιγραφή ρωμαϊκών χρόνων, που εντοπίστηκε το 15ο αι. στο τοίχωμα της εισόδου, συνέδεσε το σπήλαιο με τη λατρεία του Ταλαίου Ερμή.

Το ολοκαύτωμα

Εκτός από την αρχαιολογική του σημασία, το σπήλαιο έχει μεγάλη ιστορική σημασία, καθώς έχει συνδεθεί με μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της Ελληνικής Ιστορίας. Τον Οκτώβριο του 1823, 340 γυναικόπαιδα και 30 άντρες από το Μελιδόνι οχυρώθηκαν στο σπήλαιο για να αποφύγουν τον τούρκικο στρατό που εγκαταστάθηκε στο χωριό τους, για να περάσει το χειμώνα. Όταν ο Χουσεΐν Μπέης πληροφορήθηκε για την κρυψώνα τους, κύκλωσε το σπήλαιο και ζήτησε από τους κρητικούς να παραδοθούν, οι οποίοι αρνήθηκαν.

Έως το Γενάρη του 1824, οι Τούρκοι έκαναν πολλές αποτυχημένες εφόδους για να καταλάβουν το σπήλαιο. Έτσι, αποφάσισαν να φράξουν με κλαδιά και άλλες εύφλεκτες ύλες την είσοδο του Σπηλαίου και, στη συνέχεια, έβαλαν φωτιά. Όλα τα γυναικόπαιδα και οι πολεμιστές βρήκαν τραγικό θάνατο από ασφυξία που προκάλεσε ο καπνός. Στη κεντρική αίθουσα του σπηλαίου έχει τοποθετηθεί οστεοφυλάκιο, με τα κόκαλα των ηρώων, που θυμίζει το δράμα του σπηλαίου του Μελιδονίου.